In de geschiedenis zijn er grote paarden geweest die roem verwierven en de loop van de geschiedenis beïnvloedden. Een van die rijdieren was Bucephalus, het paard van de koning van Macedonië, Alexander de Grote. Hun gezamenlijke prestaties en veroveringen zorgden ervoor dat zijn naam over de hele wereld bekend is. Een sleutelelement in hun succes was de uitzonderlijke band die hen verbond.
Bucephalus was een zwarte hengst die als onbereikbaar gold voor gewone ruiters. Antieke historische bronnen vermelden dat Bucephalus tot het ‘beste Thessalische ras’ behoorde. Hij stamde uit de Griekse streek Thessalië, ten zuiden van Macedonië. Hij was een uitzonderlijk mooi en sterk rijdier dat de aandacht trok. Zijn naam komt uit het Grieks en betekent ‘stierkoppig‘. Men gaat ervan uit dat die is ontstaan door een merkteken op de schouder in de vorm van een stierenkop of door de vorm van het hoofd van het paard zelf. Volgens de overleveringen was hij een uitzonderlijk moedig en intelligent dier.
Aanvankelijk zou dit paard de vader van Alexander, Philippus II, dienen. Hij zag er echter van af vanwege de wildheid en de problemen met het temmen ervan. Toen verklaarde de nog minderjarige Alexander dat hij het wilde paard kon temmen. Zijn vader stelde hem echter een voorwaarde: als het hem lukte, kreeg hij het dier cadeau, en zo niet, dan moest hij het zelf kopen. Alexander won de weddenschap door op te merken dat het paard bang was voor zijn eigen schaduw. Toen draaide hij het naar de zon en besteeg het met gemak. Philippus moest het paard kopen voor de astronomische prijs van 13 talenten. Het observatievermogen en de vaardigheid om met een lastige situatie om te gaan die Alexander toonde, trokken de aandacht van koning Philippus, die begreep dat zijn zoon een buitengewoon potentieel in zich had.
Een van de latere verhalen luidt dat toen Alexander een ruiterportret bij de beroemde schilder Apelles bestelde, de koning niet tevreden was over het resultaat. Toen besloot de schilder Bucephalus naar zijn werkplaats te brengen, en toen het paard zijn spiegelbeeld zag, brieste het van trots. De schilder zei toen tegen Alexander: ‘Zie je, het paard verstaat meer van kunst dan jij’.
Een ander verhaal vertelt dat tijdens de Aziatische veldtocht Bucephalus werd ontvoerd door rovers van de Mardiërs. Alexander, die al eerder geïrriteerd was door hun daden, leidde een strafexpeditie tegen hen. Nadat de boodschap was overgebracht dat hun landen verwoest en de inwoners gedood zouden worden, werd Bucephalus teruggestuurd met geschenken en excuses voor de stamoudsten.
Bucephalus was altijd Alexanders metgezel tijdens de oorlogsveldtochten. Tijdens de veldslagen schopte en beet hij de vijanden, hij was onvervangbaar op lange ritten en betrad zonder angst elk terrein samen met zijn eigenaar. Hij redde ook meermaals het leven van Alexander de Grote. Bucephalus nam onder meer deel aan de grote slag bij Thebe, Chaeronea, aan de rivier de Granikos, bij Gaugamela en Ipsos. Ondanks de opgelopen verwondingen bleef het paard altijd koppig en trots aan Alexanders zijde en was het klaar voor de volgende veldslagen. Alexander op zijn beurt verzorgde zijn ros met buitengewone zorg en toewijding.
Het paard bereikte met hem zelfs India, waar het in 326 v.Chr. stierf aan de opgelopen verwondingen bij de rivier de Hydaspes. Met zijn laatste krachten bracht het echter zijn meester naar een veilige plek. Alexander organiseerde voor hem een plechtige begrafenis en leidde persoonlijk de rouwstoet. Hij liet zelfs een grafmonument voor hem bouwen. Een van de steden die hij stichtte, noemde hij Boukephala, dat vermoedelijk het huidige Phalia of Jhelum in het Pakistaanse Punjab is. Men zegt dat het paard de leeftijd van 30 jaar bereikte, en Alexander III van Macedonië zelf overleefde zijn beroemde paard slechts drie jaar.
Bucephalus werd een symbool van kracht, vastberadenheid en eenheid, die de Macedoniërs onder leiding van Alexander kenmerkten. De verering van Bucephalus en Alexander werd zo populair dat men van elke veroveraar verwachtte dat hij een lievelingspaard had. Julius Caesar had er een, net als de excentrieke Romeinse keizer Caligula, die veel ophef maakte rond zijn paard Incitatus, voor hem een verjaardag organiseerde, op hem reed in het harnas van Alexander en van plan was hem tot consul te maken.
Tegenwoordig is Bucephalus een symbool geworden van het trouwe paard en een synoniem voor een onstuimig rijdier – het zogenaamde ‘vurige ros’. Hij is een van de bekendste rijdieren uit de geschiedenis, en de moderne massacultuur haalt deze bijzondere hengst vaak aan. De meest vooraanstaande heerser uit de geschiedenis – Alexander van Macedonië, de Grote genoemd, moest het beste paard hebben, en dat was juist Bucephalus.
In recentere cultuurwerken is Bucephalus de naam van het paard van Reynart de Bois-Fresnes – een fictief personage uit de Witcher-reeks, waarin de titelheld Geralt van Rivia is. Bucephalus is ook het paard van de keizer van Morea in de romanreeks Traitor Son Cycle van de Canadese schrijver Miles Cameron. Deze naam draagt ook het ros van Ozymandias uit de serie Watchmen, evenals het paard van de titelheld uit de film De avonturen van baron Von Münchhausen. Hij komt ook voor in het avonturenspel ‘Broken Sword: The Shadow of the Templars’ uit 1996, waarin een van de personages verwijst naar een renpaard waarover hij in de krant leest als de ‘wedergeboren Bucephalus’. De symbolische naam ‘Bucephalus’ draagt ook de Oekraïense wielpantservoertuig van het type BTR-4.
