Waarom scheer je paarden? Scheren voor de winter en het voorjaar.

Wat zijn de voor- en nadelen van het scheren van paarden.

Tenzij je in een tropisch klimaat woont, is het omgaan met de wintervacht van je paard een onlosmakelijk onderdeel van het paardrijden in de winter. In de tekst over het dekken van paarden noemden we al dit natuurlijke proces van het aanzetten van een langere en dichtere vacht, waardoor paarden zich aanpassen aan de veranderende weersomstandigheden. Als je echter niet van plan bent de trainingen in de winter te onderbreken, moet je er rekening mee houden dat de wintervacht van je rijdier ook bepaalde problemen kan opleveren. Het antwoord daarop is het scheren van paarden, wat de laatste jaren iets heel populairs en toegankelijks voor een breed publiek van ruiters is geworden. In dit artikel lees je wanneer scheren het comfort van je paard daadwerkelijk kan vergroten en wanneer het niet nodig is. Je leest ook welke haren je onder geen beding mag scheren en wat de meestgebruikte scheeropties zijn.

Het scheren van paarden en hun natuur.

Een van de meestgebruikte argumenten tegen scheren is dat het in strijd is met de natuur van het paard. Het is moeilijk om het daarmee oneens te zijn, maar het is in dit geval goed om jezelf de vraag te stellen – is de natuurlijke oplossing wel altijd de beste oplossing voor mijn paard? Je zult vrijwel nooit oplossingen tegenkomen die universeel zijn en waarvan de werking voor alle paarden identiek is. Daarom moet je bij het nadenken over scheren (of over wat dan ook dat het welzijn van je paard kan beïnvloeden) rekening houden met zijn individuele omstandigheden en behoeften. Bij de beslissing om een paard wel of niet te scheren moet je rekening houden met:

• Het klimaat waarin je woont en de heersende weersomstandigheden (temperatuur, luchtvochtigheid).
• De intensiteit van de trainingen van je paard en waar ze plaatsvinden (terrein, overdekte rijbaan).
• De leefomstandigheden van je paard (staat het 24 uur per dag op de paddock, of brengt het het grootste deel van de tijd op stal door).
• De leeftijd van het paard en zijn algemene conditie.

Een paard dat gezond en in goede conditie is, dat voortdurend toegang heeft tot ruwvoer en goed op de winter is voorbereid en aangepast aan het buiten verblijven, overleeft de winter zonder enig probleem, vaak zelfs zonder dat het gedekt hoeft te worden. Een rijke vacht en de natuurlijke oliën die door de huid worden afgescheiden en die haar invetten, bieden voldoende bescherming bij kou, regen of sneeuw. Leeft je paard dus in een vrijloopstal of brengt het het grootste deel van de tijd buiten door, en gaat het in de winter bovendien niet regelmatig onder het zadel of bijvoorbeeld vooral op lichte tochtjes, dan heeft het geen zin om het van die natuurlijke bescherming te beroven door de vacht te scheren.

 Als je paard echter het grootste deel van de dag op stal verblijft en jij van plan bent in de winter regelmatig te rijden (vooral op een overdekte rijbaan, waar de temperatuur hoger is dan buiten), te trainen en aan wedstrijden deel te nemen, dan kan de lange wintervacht van je paard bepaalde problemen opleveren.

De wintervacht van het paard – beschermt die echt alleen maar?

Zoals we al vaststelden, heeft de wintervacht de taak om het paard te beschermen tegen ongunstige weersomstandigheden en de juiste lichaamstemperatuur te behouden door een laag opgewarmde lucht vlak bij de huid vast te houden. Toegegeven, hij kwijt zich perfect van die taak… tot het moment waarop het paard begint met intensieve training onder het zadel. Tijdens inspanning veroorzaakt de lange vacht overmatig zweten en oververhitting. 

In tegenstelling tot bijvoorbeeld regen, waarbij het water zelden de huid bereikt en zo afkoeling veroorzaakt, komt zweet via de huid naar buiten en verstoort onmiddellijk het hele systeem van warmte-isolatie. Onderzoek toont aan dat een bezweet paard zijn lichaamswarmte ongeveer 20 keer sneller verliest dan een droog paard.

Zoals we weten is niet de kou zelf de grootste bedreiging voor de paardengezondheid, maar juist de vochtig geworden vacht, vooral in combinatie met wind of zelfs een lichte tocht. Zelfs als we paarden op de paddock observeren, kunnen we zien dat ze onbeweeglijk in een stortbui of sneeuwstorm staan, maar bij sterkere wind beschutting zoeken bij elkaar, tussen de bomen of zich verschuilen in schuilstallen. 

Trainen we dus in de winter (we hebben het over intensieve training waarbij het paard zweet) op een paard met een lange vacht, dan moeten we er rekening mee houden dat we een hoop tijd nodig hebben om zijn vacht geleidelijk te laten drogen en zijn lichaam weer op de juiste temperatuur te laten komen. Een solarium kan daarbij helpen, maar niet alle accommodaties hebben toegang tot dit soort uitrusting. In de praktijk betekent dat meestal heel lang stappen na de training en het geleidelijk wisselen van dekens, zodat het paard langzaam kan opdrogen en niet wordt blootgesteld aan een plotselinge temperatuurwisseling.

Paarden scheren – wat brengt dat met zich mee?

Goed gekozen scheren lost het probleem van oververhitting tijdens de training of het zeer lange opdrogen erna zeker grotendeels op. We moeten er echter rekening mee houden dat een geschoren paard in ons klimaat voortdurend gedekt moet zijn. Dat geldt niet alleen voor de tijd die het op de paddock doorbrengt, maar ook op stal. De waarheid is dat je een behoorlijke collectie dekens nodig hebt om je paard op elk moment op de juiste temperatuur te helpen houden. De basisset is:

• Staldekens van verschillende diktes (of een speciale isolerende laag onder de staldeken).
• Een fleecedeken, die kan worden gebruikt als droogdeken of als paddockdeken op warmere en, belangrijker nog, windstille en droge dagen.
• Een waterdichte en winddichte paddockdeken.
• Een halve deken, die je kunt gebruiken voor trainingen op bijzonder koude dagen.

Onthoud dat oververhitting voor je paard even gevaarlijk is (zo niet gevaarlijker) als onderkoeling. Door het te beroven van zijn natuurlijke bescherming en temperatuurregelsysteem in de vorm van de vacht, rust op jou de verantwoordelijkheid om het het juiste thermische comfort te bieden bij veranderende omstandigheden.

Het scheren van snorharen en haren in de oren – mag dat?

Nog voordat we precies uitleggen waarom, kunnen we het antwoord op deze vraag al geven, en dat luidt – NEE!

Sommige paarden hebben zeer lange en zichtbare snorharen (oftewel tasthaartjes) op de neus en rond de ogen. Sommige eigenaren kan het dus in de verleiding brengen, vooral vóór een wedstrijd, wanneer we willen dat alles tot in de puntjes verzorgd is, om deze haren bij te knippen. Onthoud echter dat snorharen geen gewone haren zijn en dat hun functie tamelijk complex en onvervangbaar is. Met behulp van de snorharen kan het paard voorwerpen dichtbij de mond voelen (zijn ogen kunnen ze op zo’n korte afstand niet zien) en inschatten op welke afstand ze zich bevinden. De snorharen rond de ogen helpen paarden bijvoorbeeld om takken of andere voor de ogen gevaarlijke voorwerpen te ontwijken.

Door het paard van zijn tasthaartjes te beroven, beroven we het tegelijk van een zeer belangrijk deel van zijn tastzin. In Duitsland bijvoorbeeld is het verwijderen van snorharen al in 1998 verboden, en het niet naleven van die regel kan leiden tot uitsluiting van het paard van de wedstrijd. Hetzelfde geldt voor de haren in de paardenoren. Hun taak is de paardenoren te beschermen tegen het binnendringen van insecten of andere verontreinigingen, en het gevoelige binnenste van de paardenoren te beschermen tegen zonnestralen. Zijn de oren van je paard erg ‘ruig’, dan kun je de haren licht bijknippen, vooral die uit de buitenrand van het oor groeien, maar een betere oplossing (als esthetische overwegingen voor jou belangrijk zijn, vooral tijdens wedstrijden) kan zijn om dit feit te verbergen met oorkapjes.

Samenvattend…

Er is geen universeel antwoord op de vraag of paarden tijdens het winterseizoen geschoren moeten worden, alles hangt af van de individuele omstandigheden. In het kort kun je het zo samenvatten:

• Heb je geen toegang tot een hal, is je paard gewend een groot deel van de dag buiten door te brengen en zal jullie werk in de winter niet intensief zijn (tochtjes in het terrein, licht rijden op de buitenrijbaan), dan lijkt scheren zinloos.
• Ben je van plan het hele seizoen regelmatig te trainen/starten en vinden je trainingen plaats op een overdekte rijbaan, dan kun je overwegen om volledig te scheren. In dat geval laat je alleen de vacht onder het zadel staan en soms op het hoofd (vooral bij paarden die lastig te scheren zijn).
• Ben je van plan regelmatig te rijden, vooral in de hal, en heeft je paard een rijke beharing, dan zou je misschien de ‘blanket’-scheer moeten overwegen. Dan wordt de vacht op de hals, schouders en het onderste deel van de romp geschoren, en op het kruis, de benen, het bovenste deel van de romp en het hoofd behouden. Een variant hiervan is ook de ‘strook’-scheer, die eruitziet als een blanket met dit verschil dat de haren ook op het hoofd en de bovenste helft van de hals worden gelaten. Dankzij zo’n oplossing zou het paard bij lichter werk niet oververhit moeten raken en gedeeltelijk beschermd zijn in de meest gevoelige zones.